Platformcoöperatie: om nieuwe werkwijzen breed uit te zetten

Regelmatig spreken we ondernemers die iets willen veranderen in de sector waarin ze werken. Kleinschaliger, klantgerichter, met nieuwe technieken of in een andere organisatievorm. Kenmerkend voor deze ondernemers is dat ze liever draagvlak willen dan controle: hoe meer collega’s hun ideeën overnemen des te beter.

Een coöperatie als aanjager en facilitator

In een aantal gevallen gaat het om het promoten van de nieuwe werkwijze, over het overdragen van kennis en het ondersteunen van de ondernemers in de sector. Een vereniging ligt dan voor de hand, maar als het gaat om het aanbieden van betaalde diensten aan de leden, dan is een coöperatie de juiste vorm.

De leden maken gezamenlijk het beleid, waarbij het wel mogelijk is om voor de initiatiefnemer een aparte positie te creëren, bijvoorbeeld in de eerste jaren om zijn of haar idee goed uit te werken.

De platformcoöperatie als koepel

Waar het gaat om kleinschaligheid, wordt deze vaak gezocht in het opzetten van lokale coöperaties. Bijvoorbeeld voor het leveren van accountancy diensten, voor het geven van zorg aan huis of voor het organiseren van sportactiviteiten. Binnen deze coöperaties wordt het eigenlijke werk gedaan.

Overkoepelend is er dan de platformcoöperatie. Deze is bedoeld om richting te geven aan alle lokale initiatieven, het concept verder te ontwikkelen en nieuwe lokale groepen op te zetten. De vraag is alleen hoe de relatie tussen de platformcoöperatie en de lokale coöperaties op te zetten.

Optie 1: de lokale coöperaties worden lid van het platform

Een optie is om de lokale coöperaties lid te laten zijn van de platformcoöperatie. Zij hebben het dan voor het zeggen en de platformcoöperatie is volgend. Vroeger werden dit soort coöperaties van coöperaties wel topcoöperaties genoemd. Maar vaak botst dit met de wens van de initiatiefnemers om in elk geval in de eerste jaren heel duidelijk richting te geven.

Optie 2: het platform wordt lid van de lokale coöperatie

Hoe houd je dan vanuit de platformcoöperatie enige mate van controle? Het zijn of mogen benoemen van het bestuur van de lokale coöperatie is binnen de  coöperatie-wetgeving niet toegestaan. De leden hebben altijd het laatste woord hierover binnen hun coöperatie. De platformcoöperatie kan regelen dat ze altijd de meerderheid van stemmen heeft binnen de lokale coöperatie. Maar dat werkt niet goed voor de motivatie van de overige leden.

Optie 3: een overeenkomst tussen beide coöperaties

Over het algemeen lijkt de beste oplossing te zijn om een overeenkomst te sluiten tussen de platformcoöperatie en de lokale coöperaties. De platformcoöperatie levert vaak ook belangrijke diensten, en daar kunnen voorwaarden aan verbonden worden, bijvoorbeeld over het gedachtengoed, wie lid mogen worden en gezamenlijke profilering naar buiten. Zo’n overeenkomst dwingt de initiatiefnemers binnen de platformcoöperatie ook om goed na te denken wat ze echt belangrijk vinden en waar de essentie van hun aanpak ligt.

Qua opbouw is een platformcoöperatie vaak vergelijkbaar met een ondernemerscoöperatie of een start-up coöperatie. Vaak is een samenwerkingsconsult een eerste stap om te komen tot de juiste opzet.