De Code Sociale Ondernemingen toegepast in social enterprise coöperaties

Deze zomer heeft social-enterprise.nl de Code Sociale Ondernemingen vastgesteld. Een helder document met daarin vijf principes:

  • Principe 1: Missie: geborgd en inzichtelijk
  • Principe 2: Relevante stakeholders: bepaling en dialoog
  • Principe 3. Financiën: in overleg en zorgvuldig afgewogen
  • Principe 4. Implementatie: registreren en reflecteren
  • Principe 5. Transparantie: actief en toegankelijk

In een aantal gevallen is bepaald dat de uitwerking van deze principes ook moet worden vastgelegd in de statuten van de organisatie. En op zich is dat prima mogelijk. Enkel als je een BV hebt kan het derde principe, dat o.a. winstuitkering aan oprichters en geldverstrekkers wil beperken, wringen met de wetgeving rond dit rechtstype. Bij een coöperatie is dat niet het geval.

Hoe vertaal je nu die principes naar statuten? Daar gaan we in de komende weken mee aan de slag. Een voorzet:

Missie

De missie moet helder in de statuten staan, en het moet duidelijk zijn welk probleem de sociale onderneming oplost. Dit is prima te doen. Wijziging van deze missie moet niet te gemakkelijk zijn, maar dat is bij een coöperatie al standaard geregeld door een grotere vereiste meerderheid bij statutenwijzigingen. De relevante stakeholders (zie principe 2) kunnen hier een rol in krijgen.

Relevante stakeholders

De sociale onderneming houdt een dialoog met relevante stakeholders die de gezichtspunten van de verschillende zakenpartners kunnen inbrengen. De code lijkt hier te kiezen voor concrete personen in plaats van organisatievertegenwoordigers. Hoe die dialoog plaats vindt is niet gespecificeerd, maar als je de stakeholder onder wilt brengen in één orgaan dan past dit bij een coöperatie goed bij de rol van een raad van commissarissen. Er is veel vrijheid om die benoeming te regelen en een raad van commissarissen heeft een duidelijke signalerende functie. Betrokkenheid is geregeld omdat een raad van commissarissen ook de jaarrekening mee moet ondertekenen, of moet beargumenteren waarom ze dat niet doet.

De statuten zouden kunnen benoemen welke zakenpartners en groepen als stakeholder gezien moeten worden.

Een interessante vraag bij een coöperatie is welke stakeholdergroep zodanig belangrijk is dat zij de leden vormt. De wet rond de coöperaties schrijft voor dat de leden een economisch voordeel bij de coöperatie moeten hebben. Dit kunnen de investeerders zijn, maar als je een brede beweging op wilt zetten, kun je ook een coöperatie van producenten hebben, van de afnemers of van de medewerkers.

Financiën

Het kopje Financiën gaat deels over beloningsbeleid, maar vooral over waar de winst naartoe gaat. Enerzijds verdienen initiatiefnemers en geldverstrekkers een beloning voor het risico dat ze nemen in het opzetten van een onderneming, anderzijds is het doel van de onderneming het oplossen van een maatschappelijk probleem. De code zegt dat de statuten een dividendbeperking kunnen bevatten, maar hoe regel je dat?

De meeste coöperaties die wij tot nu toe als social enterprise hebben opgezet hebben een algeheel verbod op winstuitkering. Alle winst wordt geïnvesteerd in de oplossing van het maatschappelijk probleem. Maar hoe beloon je dan het risico en de inzet van de initiatiefnemers? Mijn gevoel zegt dat een uitkering van 50% van de winst, met een maximum van 3 maal de inleg/inzet, beide belangen recht doet. 50% omdat beide kanten gewaardeerd moeten worden, maximaal 3 maal de inleg omdat er ook een risico is geweest dat de sociale onderneming niets wordt, en er wel een financiële motivatie moet zijn om dan ook te investeren.

Het principe hierboven, eventueel met andere getallen, kan prima en zonder conflict met de wet vastgelegd worden in de statuten van een coöperatie.

Implementatie

De code verwijst als vanzelfsprekend naar een register voor Sociale Ondernemingen. Prima, want als je zo’n titel wilt voeren dan moet je daarop ook vindbaar zijn. De registratie is gekoppeld aan een collegiale toetsing door twee andere geregistreerde sociale ondernemingen. Hiervoor hoef je niets in de statuten te regelen.

Transparantie

De sociale onderneming moet rapporteren over de naleving van de principes van de code, en maakt ook de wettelijke jaarstukken actief beschikbaar. Dit laatste punt gaat mooi een stap verder dan de huidige wettelijke bepaling dat de stukken ter inzage moeten zijn op het kantoor van de onderneming, of (vaak in nog beperktere vorm) opvraagbaar bij de Kamer van Koophandel.

Vervolg

Wij gaan de principes vertalen in concept statuten voor social enterprise coöperaties. Groepen die voor dit model kiezen hoeven zich nog niet direct te registeren als sociale onderneming, maar weten in elk geval dat er geen conflicten met de code zijn als ze dat willen doen. En werken als sociale onderneming is een leerproces, dus daar kunnen de eerst stappen in worden gezet.

Heb je vragen? Neem dan contact op met Alfred Griffioen, 06-24776865, of met onze adviseur bij jou in de regio, zie het overzicht hier.