Mondragon en het succes van coöperatief ondernemen

Mondragon cooperatieOne man, one vote. Geen politieke kreet van een of andere partij maar de basis voor een van de succesvolste ondernemerscoöperaties ter wereld; Cooperacion Mondragon. Een koepelcoöperatie met met meer dan 250 bedrijven waaronder 100 coöperaties. Het gebied rondom Mondragon, een plaats van rond de 26000 inwoners in Spaans Baskenland, telt er vele. Meer dan 75000 mensen zijn werkzaam voor de bedrijven die onder de koepelcoöperatie vallen. Niet alleen in Spaans Baskenland maar wereldwijd zijn bedrijven actief.

Deze zin blijft maar in mijn hoofd rondzingen. Afgelopen najaar organiseerde ik een studiereis naar Mondragon, om de 22 deelnemers te inspireren over coöperatief ondernemen. In vrijwel elke coöperatie zijn werknemer mede-eigenaar en beslissen ze samen welke keuzes het bedrijf moet maken. Deze coöperatieve vorm van ondernemen blijkt een succes. Mondragon maakt hoogtechnologische producten en is uitgegroeid tot een multinational met vestigingen over de hele wereld. Met een eigen universiteit gaan onderwijs, ondernemen en innovatie hand in hand.

Het is een businessmodel wat al sinds de jaren 50 van de vorige eeuw, staat. Een model gebouwd op solidariteit en gelijkwaardigheid en anno nu, in een kapitalistische wereld, nog buitengewoon goed standhoudt. Grote salarisverschillen tussen werkvloer en de ‘top’ zijn er niet. Er is vastgelegd dat de hoogste baas nooit meer dan 6 x het salaris mag verdienen dan de werknemer op de werkvloer. Werknemers kunnen lid worden van de coöperatie en verkrijgen daarmee stemrecht. De eenmalige inleg bedraagt 15.000 euro. Daarmee heb je een stem en beslis je mee in de strategie van de coöperatie. Ook biedt de coöperatie een sociaal vangnet. Zo is voor ieder scholing en recht op ander werk gegarandeerd. Functioneer je niet of gaat het bedrijf failliet dan bemiddelt de coöperatie jou richting ander werk bij een van de andere aangesloten bedrijven.

Mondragon is gegroeid van een krimpregio naar een regio met voorspoed. Het gemiddelde welvaartsniveau ligt in de regio aanzienlijk hoger. Zo is het gemiddelde inkomen zo’n 11.000 euro per medewerker op jaarbasis meer dan van een gemiddelde arbeider elders in Spanje. Het eigen pensioenstelsel zorgt ervoor dat mensen ook na hun werkzame leven goed kunnen leven. Zorg is coöperatief georganiseerd en veel beter afgestemd op de vraag. Onderwijs van de lagere school tot aan de universiteit is coöperatief georganiseerd. Het zit in het systeem van de Basken in deze regio. En het werkt. Is het allemaal Halleluja? Nee, ook daar kennen ze het fenomeen van wegtrekkende jongeren naar de steden, recentelijk is voor het eerste in de historie een grote coöperatieve onderneming failliet gegaan, leden zijn daardoor hun geld kwijtgeraakt. Maar gelukkig vangt het sociale vangnet hen op en weten ze dat ze binnen twee jaar weer elders aan de slag kunnen.

Wat kunnen we nu van Mondragon leren? De belangrijkste les is dat het coöperatieve model een echt goed functionerend businessmodel is waarin net als in een BV keihard geld wordt verdiend. Een model waar medewerkers (leden) meeprofiteren van de winsten en salaris durven in te leveren in mindere tijden. Een model van solidariteit en betrokkenheid maar bovenal waardering voor- en door medewerkers. Ik geloof niet in businessmodellen met winstmaximalisatie voor aandeelhouders maar dat een ieder die meewerkt aan het resultaat van de onderneming een ‘fair share’ toekomt. Dat ze invloed hebben op de strategie en koers van de onderneming, dat een meer solidair businessmodel het model van nu maar zeker ook van de toekomst is.

Erik DoorenspleetWil je meer weten over Mondragon kijk dan deze Tegenlicht documentaire (45 minuten). Wil je zelf Mondragon ervaren, ga dan mee op studiereis die vanuit de Coöperatieexpert wordt georganiseerd. Meer informatie vind je hier.

Erik Doorenspleet, regioadviseur Noord Nederland